×
QA trends 2019 PL miniatura

Pobierz nasz raport i bądź na bieżąco z najnowszymi trendami QA, Cyberbezpieczeństwa, IoT czy DevOps!

POBIERZ

Dostępność serwisów internetowych — dlaczego jest taka ważna?

Poradniki

Aby przyciągnąć większą liczbę użytkowników do naszego serwisu internetowego nie wystarczy już tylko stworzyć rozwiązanie funkcjonalne i przyjemne dla oka. Obecnie dużą rolę odgrywa szeroko rozumiana użyteczność, która poprawia ogólną satysfakcję użytkownika w kontekście korzystania z serwisu. Jednak, nawet jeśli serwis będzie użyteczny, ale nie pozostanie przy tym nie do końca zgodny z wymogami dostępności, wielu użytkowników nadal nie będzie mogło z niego korzystać. Tak więc, w celu zwiększenia zasięgu naszego rozwiązania należy również zwiększyć jego dostępność.

Czym jest dostępność i komu jest ona potrzebna?

Niestety, tworzenie dostępnych serwisów internetowych nadal nie jest powszechną praktyką, mimo iż istnieją już regulacje prawne dotyczące dostępności sektora publicznego. Dostępność najczęściej kojarzona jest z dostosowywaniem serwisów do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. To założenie jest tylko częściowo słuszne. Prawdą jest, że na dostępności szczególnie skorzystają osoby słabowidzące, niewidome, słabosłyszące, niesłyszące i osoby z niepełnosprawnością ruchową, jednak dostosowania serwisu do wymogów dostępności oczekują także osoby mające problem z odróżnianiem kolorów, osoby z niepełnosprawnością intelektualną i osoby z dysleksją.
Mogłoby się wydawać, że nie jest to tak liczna grupa i dostosowanie produktu nie jest konieczne, jednak w samej Polsce liczba osób, które posiadają potwierdzenie niepełnosprawności to aż 3 miliony, a w rzeczywistości szacuje się, że jest to nawet od 4 do 7 milionów osób — a to wciąż nie wszystko.

 
Mniej oczywistą grupą, która zdecydowanie skorzysta na dostępności serwisu są osoby starsze. Musimy pamiętać, że przedział wiekowy ludzi korzystających z internetu nie obejmuje tylko i wyłącznie młodych. Warto wspomnieć również o osobach, potrzebujących chwilowych udogodnień z przyczyn losowych, np. człowiek ze złamaną ręką będzie miał ograniczone możliwości motoryczne, a ten korzystający z telefonu w pełnym słońcu – chwilowe problem z widzeniem ekranu.

 

Należy więc przyjąć, iż serwis w pełni dostępny to taki, z którego może skorzystać każdy użytkownik, który posiada dostęp do internetu.

 

Dlaczego dostępność jest tak ważna?

Przede wszystkim produkt dostępny zapobiega wykluczeniu cyfrowemu licznej grupy użytkowników. Mimo iż technologia z założenia likwiduje pewne bariery, umożliwiając m.in. kontakt na odległość czy pracę zdalną, to niektóre rozwiązania mogą stanowić problem dla użytkowników jeśli nie spełniają norm dostępności.

Tworzenie produktów dostępnych to nie tylko dostosowywanie ich do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. To także projektowanie z myślą o pokoleniach, które używają technologii na co dzień i w przyszłości będą potrzebować pewnych udogodnień dla osób starszych. Internet to już nie tylko domena ludzi młodych, ale również osób w wieku średnim jak i tych na emeryturze, którzy również chcą korzystać z rozwiązań cyfrowych bez ograniczeń. 

 

Co zyskujemy przystosowując produkt do standardów dostępności?

Jak wspominałam, na dostępności produktu skorzysta wiele osób. Tworząc produkt w oparciu o wytyczne i normy dostępności powiększamy też grono potencjalnych odbiorców produktu. Niewielkim kosztem możemy dotrzeć do znacznie większej liczby użytkowników. Jeśli Twój serwis nie będzie wspierał użytkowników poruszających się w sieci wyłącznie za pomocą klawiatury, czy korzystających z czytników tekstu, to będzie on dla nich zwyczajnie niedostępny i będą zmuszeni skorzystać z innego.

Dostępność jest także jedną z części składowych użyteczności. Oznacza to, że produkt zgodny z wymogami dostępności jest bardziej użyteczny — dostępność przyczynia się do poprawy jakości produktu oraz satysfakcji klienta. Dotyczy to nie tylko osób, które na co dzień wymagają udogodnień, ale zdecydowanie wszystkich użytkowników.

 
Co więcej, dostępny serwis musi posiadać odpowiednią strukturę strony i kodu, co sprawia, że jest on nie tylko lepszy jakościowo, ale też łatwiejszy w późniejszym utrzymaniu. Można więc postawić tezę, że dostępność ogólnie podnosi jakość produktu.

Dodatkowym atutem dostosowania serwisu do wytycznych dostępności jest poprawa pozycjonowania serwisu w wyszukiwarkach, co może się przyczynić do większej liczby odwiedzin strony czy sklepu. Tworząc serwis zgodny z normami dostępności zwraca się uwagę na m.in. nagłówki, tytuły stron i teksty alternatywne, co wpływa pozytywnie na pozycjonowanie serwisów.

 

Dlaczego więc dostępność nie jest powszechnym rozwiązaniem i integralną częścią procesu wytwarzania oprogramowania?

Przede wszystkim, wiedza o dostępności nie jest jeszcze powszechna. Do dziś wiele osób nie słyszało w ogóle o praktykach poprawiających dostępność serwisu. Nie wszyscy też mają świadomość jak wiele korzyści w zamian za niewielką cenę daje dostępność serwisu. Częstą obawą przed wdrożeniem produktu dostępnego jest właśnie zwiększenie kosztów produkcji. Należy jednak pamiętać, że dostępność wdrażana od samego początku jest znacznie tańsza niż późniejsze dostosowanie serwisu do tych standardów

Panuje również przekonanie, że wdrażanie dostępności kłóci się z nowoczesnym i przyciągającym wzrok designem. Mając na uwadze dobro serwisu musimy skupiać się m.in. na odpowiednim kontraście kolorów co może wpłynąć na decyzję o użytych kolorach w serwisie. Warto jednak zaznaczyć, że jakość produktu oraz ogólne wrażenia użytkownika z korzystania z serwisu nie zależą tylko i  wyłącznie od jego wyglądu.

 

Dostępność a wymogi prawne

Od kilku lat dostępność nie jest już tylko dodatkową i opcjonalną funkcjonalnością, a również w niektórych przypadkach prawnym wymogiem. W 2019 roku weszła nowa ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Ustawa ta ma na celu poprawę warunków życia i funkcjonowania obywateli ze szczególnymi potrzebami i zapobieganie ich marginalizacji oraz dyskryminacji. Obowiązek zapewnienia dostępności (nie tylko w aspekcie cyfrowym, ale również i w aspekcie architektonicznym, jak i informacyjno-komunikacyjnym) mają wszystkie podmioty sektora publicznego. Sektor ten jest zobowiązany do zapewnienia dostępności na przynajmniej minimalnym poziomie poprzez projektowanie uniwersalne lub usprawnienie dotychczasowych rozwiązań. Podmioty publiczne, które nie dostosują swoich serwisów do norm dostępności mogą liczyć się z karami finansowymi. Zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady z 2016 roku, rozwiązania cyfrowe podmiotów publicznych muszą być dostępne nie tylko w Polsce, ale również na terenie całej Unii Europejskiej.

 

Co w praktyce oznacza dostępność serwisu?

Aby serwis z sektora publicznego mógł zostać uznany za dostępny, musi spełnić wymogi WCAG  2.1 na poziomie AA. WCAG, czyli Web Content Accessibility Guidelines, to najważniejszy dokument związany z dostępnością. Jest to bardzo obszerna specyfikacja opisująca wytyczne do tworzenia dostępnych produktów cyfrowych.

Wskazówki jak sprostać wymaganiom WCAG znajdziesz w moim artykule o narzędziach i dobrych praktykach w testowaniu dostępności.

 

Jakie typowe błędy wskazują na problemy serwisu z dostępnością?

Do typowych błędów dostępności, z którymi tak naprawdę wszyscy możemy się spotkać dość często korzystając z serwisów internetowych, należą:

  • Automatyczne odtwarzanie dźwięku na stronie. Jest to kwestia uciążliwa nie tylko dla użytkowników z niepełnosprawnościami. Może spowalniać wczytywanie się strony internetowej, przeszkadzać w przypadku korzystania z czytnika ekranu, ale również może być po prostu irytująca dla użytkownika, który nie spodziewa się żadnego dźwięku podczas przeglądania stron internetowych. W przypadku gdy mamy otwarte kilka okien przeglądarki dochodzi też trudność ze znalezieniem źródła dźwięku; 
  • Limit czasowy na wykonanie czynności. Niektórzy użytkownicy z różnych przyczyn potrzebują więcej czasu na wykonanie podstawowych czynności. Jeżeli limit czasu jest konieczny w danym serwisie, to należy umożliwić użytkownikowi wyłączenie takiej opcji lub dać możliwość jego przedłużenia;
  • Migające elementy, np. reklamy. Element migający częściej niż 3 razy na sekundę może skutkować nawet wywołaniem ataku epilepsji. Podobnym błędem jest brak możliwości wstrzymania animacji — animacje potrafią nie tylko rozpraszać użytkownika ale również mogą być niebezpieczne;
  • Brak alternatywy do materiałów wideo i audio. Nie tylko osoby niesłyszące nie będą w stanie skorzystać z takich materiałów. Problem z nimi mogą mieć też osoby słyszące, które akurat w danej sytuacji nie mogą odtworzyć materiału z audio.
  • Zbyt skomplikowany język. Aby serwis był dostępny dla szerokiego grona odbiorców należy sprawdzić również język pod kątem skomplikowania treści i komunikatów. Oczywiście dostosowujemy język do odbiorcy docelowego, jednak publikując treści nacechowane językiem branżowym musimy być świadomi tego, iż osoby, które nie są zaznajomione z typowym dla branży żargonem, będą miały problemy ze zrozumieniem. Inną grupą, która korzysta na prostym i jasnym języku są obcokrajowcy dopiero uczący się języka polskiego.
  • Zbyt małe przyciski utrudniające naciśnięcie/trafienie to problem nie tylko osób z niepełnosprawnościami ale również osób starszych

O czym jeszcze warto pamiętać?

Obecnie dość popularnym rozwiązaniem jest umieszczenie na stronie przycisków do powiększania i zmniejszania wielkości liter, oraz możliwość zmiany kolorów (wersje kontrastowe). Należy jednak pamiętać, że to nie rozwiązuje wszystkich problemów i nie jest jednoznaczne z dostępnością serwisu.

Podsumowanie

Ustawa o dostępności serwisów internetowych i aplikacji mobilnych obowiązuje obecnie jedynie podmioty publiczne. Jednak dostosowywanie serwisu do wymagań osób o szczególnych potrzebach przynosi sporo korzyści również podmiotom prywatnym: poprawia jego użyteczność i jakość, co wpływa pozytywnie na odbiór przez wszystkich użytkowników. Przy tworzeniu serwisu internetowego warto mieć na uwadze projektowanie uniwersalne, które nie podnosi znacząco kosztów produkcji a może znacząco poszerzyć krąg potencjalnych odbiorców.

Oceń artykuł:

Angelika Mikiciuk

Angelika Mikiciuk 09.11.2020

Comments are closed.
Wyszukaj
Kategorie